ŞEHADET

“Biz sizleri sair insanlara şahitlik etmeniz için böylece vasat (üstün ve adaletli) bir ümmet kıldık” (el-Bakara, 2/143) ayeti ve benzeri ayetler ile Kütüb-i Sitte’de yer alan “Sizler Allah’ın yeryüzündeki şahitlerisiniz” hadisi ve benzerleri işte bu yüce ve hayati gerçeğe işaret etmektedir.

O halde şehadetin yani şahitliğin, kişinin hem kendisi hem de başkası hakkında yapacağı şahitliğin kabul edilmesinin birinci şartı “vasat” olmaktır. Burada vasat olmanın ne anlama geldiğine kısaca bakmak yerinde olacaktır: ”Vasat, orta yollu, adaletli, mutedil ve dengeli olmak, hayırlı ve adaletli olmak” demektir. 1

Demek ki şehidin şahitliğinde haksızlık yoktur. Kendisi hak ile şehid olduğu gibi, kendisinin başkaları hakkındaki şahitliği de hakkın ve adaletin ta kendisidir.

O şahitlikte taraf tutmak yoktur, adil olmayan bir ifade bir niteleme yoktur. Çünkü şehidin hem hayatı, hem ölümü en mutedil ve adil bir hayat ve bir ölümdür. Hak için yaşar. Hakkın egemen olması ve yücelmesi için yaşar ve ölür. Bu sebeple şehidin ölümünde değerli mesajlar olduğu gibi hayatında da değerli mesajlar vardır. Bunu anladığımız taktirde, Hz. Hamza’nın niçin şehitlerin en üstünü olduğunu, ondan sonra gelenin de zalim bir yöneticiye karşı hak bir sözü söylediği için o zalim yönetim ve yönetici tarafından öldürülen kişi olduğunu2 anlayabiliriz.

Hz. Hamza ne yapmıştı da şehitlerin en faziletlisi olmuştu? Acaba Hz. Peygamber’in amcası olduğu için mi? Yoksa Mekke’nin ve Kureyş’in en yiğidi ve en kahramanı olduğu için mi? Hayır bunların ve benzeri özelliklerinin hiç birisinin bu hususta en ufak bir payı yoktur.

Onun Müslüman olduğu andan itibaren nasıl yaşadığını ve nasıl öldüğünü kısaca hatırlamamız gerekmektedir: O, İslâm’ın en kiritik zamanlarında Müslüman oldu. En kritik dönemlerinden birinde şehid düştü. İslâm’a girdiği zaman da İslâm’ın ona ihtiyacı vardı. Şehid düştüğünde İslâm’a en büyük hizmetleri ifa ederek şehid düştü.

Ebu Cehil’in Peygamber efendimize ve dinine en ağır hakaretlerini pervasızca yağdırma cesaretini gösterdiği bir zamanda Müslüman oldu. Hak şehadeti getirerek Peygamber Efendimize yaptığı hakaretin aynısını –gözü kesiyorsa- kendisine yapması için meydan okudu. Elindeki yayıyla onu kafasından ağır yaraladı ve gücün yetiyorsa aynı hakaretlerini yüzüme karşı da söyle söyleyebilirsen, deyip meydan okudu. Bununla da kalmayarak aynı dine kendisinin de inandığını bütün Kureyş ileri gelenlerine karşı en yüksek perdeden haykırdı.

Ve herkesin bildiği gibi hayatı boyunca Peygamber efendimizin en büyük dayanaklarından, yakınlarından ve danışmanlarından biri olarak yaşadı. İslâm dininin onun kahramanlıklarına en muhtaç olduğu bir zamanda, üzerine düşeni fazlasıyla yerine getirerek bu dine bağlılığını ve şehadet kelimesini getirmekteki sadakatini Allah yolunca canını verip en yüksek mertebe olan şehitliğe erişerek ispatladı, kanının mürekkebiyle bunu tasdik etti.

İşte şehadet böyle bir şeydir… Önce İslâm yolunda yaşarken en ufak bir tereddüt, sağa sola bir sapma, bir inhiraf göstermeden dosdoğru yaşayarak, hayatının her diliminde şehadetini fiiliyle onaylamak; bunun üzerinde sabır göstermektir; sonra da gerektiğinde canını da feda etmekten geri kalmayarak şehadet ettiği gerçeklere bağlılığını sürdürmektir.

Bundan sonrası ise, ilgili ayet ve hadislerin, bu doğrultudaki açıklama ve tefsirlerin anlattığı şekliyle, dünya ve âhiret anlamıyla tam bir şehidlik, ya da âhirette şehidlik mertebesine erişmeyi temenni etmekle birlikte yatağı üzerinde ölse dahi uhrevi manasıyla şehitlik, Allah’ın takdir edeceği bir husustur.

Ama şehitlik her durumda bir liyakat meselesidir. Şehitlere layık yaşayanlar, şehitler gibi ölürler.“…sabredenleri müjdele!” (el-Bakara, 2/155

1 Kurtubi, Beyrut 1405/1985, II, 148; Celaleyn, 2/143 ün tefsiri 2 El-Munâvî, Feyzu’l-kadir, had. no: 4747

M. Beşir ERYARSOY