NİÇİN ZORUNLU EĞİTİM?
Medeniyet Yöneticisi · 16.09.2022 · 8 dk. okuma · Güncellendi 22.08.2026
Eğitim meselesi bütün toplumlarda tartışılan bir konu olmuştur. Bu anlamda Platon bir okul kurarak eğitimden bahseden ilk kadim filozoftur. Platon, ideal toplumum eğitimle mümkün olacağını savunur. Platon'un eğitime yaptığı vurgu, ancak o zamanki Atina'daki mevcut eğitim sistemi nedeniyleydi.
Platon bilgiyi satan Sofistlere ve bunların düşüncelerine karşıydı. Ona göre toplumda adaletin gerçekleşmesi işçi, savaşçı ve yönetici tabakaların uyum içerisinde olmasına bağlıdır. Bunu gerçekleştirmenin en önemli yolu ise eğitimdir. İnsanlara uygun eğitim fırsatı verilmezse devlet niteliksiz insanlar tarafından yönetilecektir. Bu durumun neticesinde ise adaletsiz bir toplum veya timokrasi, oligarşi, kusurlu demokrasi veya zulüm ortaya çıkacaktır. Eğitim meselesi Batı düşüncesinde Platon'dan sonra, en yoğun Rönesans ve Aydınlanma döneminde tartışılmıştır. Köklü alt üst oluşların yaşandığı bu dönemde ihtiyaç duyulan insan tipi değiştiği için söz konusu insanın nasıl, hangi yöntem ve tekniklerle yetiştirileceği sorun olmuştur. Bu çerçevede özellikle insan varlığı üzerine hümanizm adı altında çalışmalar yapılmıştır. Batı eğitim teorileriyle ilişkili bir konu olarak zorunlu eğitim ise ulus devletlerin oluşumuyla sıkı ilişki içerisindedir.
Zorunlu eğitim, çocukların okula gitmeleri ve eğitim almaları için beklenen yasal olarak gerekli süreye verilen addır. Batı dünyasında, bu yasalar genellikle çocukların 5 ila 18 yaşları arasında okula gitmelerini gerektirir. Genel olarak Batı toplumlarında yasalarda istisnalar olsa da çocukların başarılı olmaları ve örnek vatandaş olmaları için güçlü bir temel eğitime sahip olmaları gerektiği yönünde bir düşünce yaygındır. İlk defa Prusya'da ortaya çıkan zorunlu eğitim uygulaması modernleşme sürecinde ulus devletlerin inşasıyla birlikte yaygınlık kazanmıştır. Modernleşme kökleri Rönesans'a dayanan toplumsal anlamda köklü değişimleri içermektedir. Modernleşme olarak tanımlanan dönem boyunca, yapısal dönüşümlerin yerleşmesini ve kalıcı olmasını sağlamak amacıyla eğitim bir enstrüman olarak kullanılmıştır. Bu çerçevede modernleşme projesinin üretmiş olduğu mitlerin ve söylemlerin fertlere aktarılabilmesinin en etkin yolu olarak fabrika tipi insan yetiştiren okullar seçilmiştir. Okullar önceden belirlenmiş müfredat ve tasarımlanmış ortamıyla doğal olmayan nitelikte yapılardır. Doğallıktan uzak bu kurumlar siyasal sistemlerin meşruluğunu sağlamak için önemli bir işlev görmüştür.
Zorunlu eğitimin okullarda yapılmasının meşru gerekçesi neydi? Bu sorunun temelleri modern düşüncenin varlık ve hakikat (doğruluk) anlayışına dayanmaktadır. Rönesans'la birlikte Batı'da insanın varlığa bakış açısı ve hakikatle ilişkisi değişime uğramıştır. Modern düşünce hakikati insanın varlıkla ve hayatla ilişkisinde ortaya çıkan saklı bir değer olmaktan çıkartılmıştır. Modern düşüncede hakikat herkes için aynı anlamı taşıyan nesnel bir yapıdır. Eğitim öğretim sistemleri de anlamda herkese hakikate ulaşma imkânı sağlayan eşitlikçi yapılar olarak tasarımlanmıştır. Diğer bir ifadeyle okullar özneden bağımsız bir değer olan hakikatin insanlara aktarıldığı kurumlar olmuştur. Topluma belirli bir biçim vermeyi amaçlayan iktidarlar ya ikna yoluyla ya da zorla bu düşünce üzerinden eğitim yapmaya başlamıştır. Bu yöntem topluma biçim vermeye çalışan bütün ideolojik sistemler için geçerlidir.




