KÜRESEL SALGININ MUHTEMEL ETKİLERİ

Kısa süre içerisinde tüm dünyayı etkisi altına alan Covid-19 salgının doğuracağı sonuçlar üzerine hukuk, siyaset, ekonomi vs. hemen her alandan yetkin kişilerin yaptığı yorumlarda “dünyanın artık eskisi gibi olmayacağı”, salgından sonra hayatın her alanında ciddi dönüşümler yaşanacağı ve bunun bir tercih değil zorunluluk olduğu vb. düşünceler ifade edilmektedir.

Geçmişte yaşanan benzeri salgınların derin siyasal, sosyal ve ekonomik krizleri tetiklediği ve bunun da hukuk düzenlerini köklü şekilde etkilediği, anayasalardan başlamak üzere pek çok hukuksal düzenlemenin yapıldığı bilinmektedir. Pek çok ülkenin anayasası kriz dönemlerinin sonunda yapılmıştır ve yapılan anayasaların %90'ından fazlası kriz dönemlerinde olağanüstü hâle ilişkin hükümler içermektedir. 3

Covid-19 salgını hâlen devam ettiği için salgının sonunda oluşacak siyasal ve sosyal yapıyı ve ekonomik krizin derinliğini tam olarak öngörmek mümkün değildir. Ancak hukuk dünyasında da “hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağı”, krizin derinliği ile doğru orantılı şekilde, gerek normatif olarak gerekse hukuki uygulamalar bağlamında ciddi bir dönüşüm yaşanacağı kesin görünmektedir.

Türkiye'de virüsün ilk olarak görüldüğü 11 Mart 2020 tarihinden itibaren siyasal iktidar tarafından izlenen politikaların bir yansıması olarak yasal düzenlemeler ve çeşitli ikincil düzenlemeler (Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, Cumhurbaşkanı kararı, tüzük, yönetmelik, vs. konuyla ilgili bakanlıkların ve çeşitli kurumların sağlık, sosyal hayat ve ekonomik konularda yaptıkları muhtelif düzenlemeler) yapılmıştır.

Böylesi kriz zamanlarında ve akabinde yapılan hukuki düzenlemelerde özgürlük-güvenlik dengesi genel olarak özgürlükler aleyhine bozulmakta ve toplumlar, güvenliklerini ön planda tuttukları için buna çok da itiraz etmemektedir. Zira yaşadığımız salgın döneminde can güvenliğini tehdit eden virüsle baş edilmesi en acil ve önemli konudur.

Sonuç olarak virüs salgını, devlete/her türden siyasal iktidara, salgını önlemek için atacağı tüm adımları kolayca meşrulaştırabileceği güçlü bir zemin sunmaktadır. Ayrıca devletin toplum sağlığını koruma ve can güvenliğini sağlama görevlerinin bulunduğu hatta bunların, devletin en önemli varlık sebepleri olduğu, bu meyanda devletin, salgının en az can kaybı ile atlatılması için gerekli tedbirleri almak zorunda olduğu hususu da unutulmamalıdır. Bu zeminin hakkaniyetli ve adil şekilde kullanılıp kullanılmayacağı ile söz konusu görevlerin gereği olarak alınan önlemlerin ölçülü olup olmayacağını ise her bir devletin/siyasal iktidarın tercihleri ve toplumun buna vereceği tepkiler belirleyecektir.

Av. Kasım Buluş

1 Virüsün aslında çok daha önce (kimilerine göre 7 hafta) ortaya çıktığı ve yayılmaya başladığı ancak Çin'in bu durumu gizlediği, Dünya Sağlık Örgütü'ne bildirme yükümlülüğünü yerine getirmediği gibi anılan örgütü manipüle ettiği vs. ciddi iddialar mevcuttur. Bu durum ispat edilebildiği takdirde Çin'in Uluslararası Sağlık Tüzüğü'nde vd. hukuktan kaynaklanabilecek yükümlülükleri olacaktır.

Doç. Dr. Gökhan Güneysu, https://blog.lexpera.com.tr/ uluslararasi-duzenin-pandemi-ile-imtihani-siyaset-ve-hukuk-uzerine-dusunceler/ - 06.06.2020 – 10:30

2 Gerek Covid-19 gerekse dünyada bu güne kadar görülen diğer pandemiler hakkında detaylı bilgi için Türkiye Bilimler Akademisi tarafından hazırlanarak gelişmelere göre güncellenen “TÜBA COVID-19 Küresel Salgın Değerlendirme Raporu”nun son sürümüne (5. Güncelleme) http://www.tuba.gov.tr/files/T ÜBA Covid-19 Raporu 5. Güncelleme.pdf web adresinden ulaşılabilir.

3 Dr. Öğr. Üyesi Şafak Evran Topuzkanamış, https://blog. lexpera.com.tr/olaganustu-zamanlarda-anayasa-hukuku/ - 05.06.2020 – 11:22