KÜLTÜR, TEMEDDÜN, MEDENİYET
Medeniyet Yöneticisi · 11.07.2019 · 8 dk. okuma · Güncellendi 22.08.2026
[1]
Kültür, bir toplumun yaşayış biçimidir. Bu yaşayış içinde hayatın getirdiği problemleri aşma becerisi ve getirdiği çözümler bu toplumun kültürünü teşkil eder. Sözgelimi fertler arasındaki anlaşmazlıklar için kabile şefine gidilmesi onun söylediğinin ya da verdiği kararın uygulanması bir çözüm biçimidir. “Kişiler arasındaki anlaşmazlıklar” problemi evrensel bir problem olmakla birlikte bunun kabile şefinin inisiyatifine bırakılmış olması o kabileye özgü bir kültürdür. Başka bir toplumda başka türlü çözülebilir. Aile büyüklerinin oluşturduğu meclise bırakılabilir veya kabilenin en yaşlısına bırakılabilir. Bunların belirlenmesinde kabilenin inancı etkilidir. Söz gelimi inandıkları tanrı ya da tanrıların kabile şefi ile irtibatlarının sıkı olduğu, bu tanrının ruhunun/gölgesinin vs. kabile şefine sirayet ettiği kabul ediliyorsa çözüm makamı da kabile şefidir. Veya kabile şefi değil de inanılan tanrıya yapılan ayinleri yöneten kimseler çözüm merci olabilir. Bunlar toplulukların kültürüdür ve kültür doğrudan inançlardan ve toplumun bu inanca göre yaşıyor olmasından doğar.
[2]
Kabile şefinin davaları çözmesi örneğinden ilerleyelim. Şayet nüfus artar, meseleler çoğalırsa kabile şefi tek başına bu işi yapamaz olacaktır. Bu durum zorunlu olarak başka bir kişinin de anlaşmazlıkların çözümü konusunda görev almasını gerekli kılacaktır. Fakat bu kişi kim olacak ve buna nasıl karar verilecek? İnançlar burada devreye girer ve inançlarda bir tür içtihat gerekli olur. Bu içtihat kaba biçimde “davaları çözme makamı kabile şefi ise artan nüfus ile çoğalan meselelerde görevlendirilecek kişiyi bulma da bir problemdir ve şefe yardımcı olacak kişi ya da kişileri kabile şefi belirler” diye bir akıl yürütme olarak kendisini gösterebilir. Böylesi bir akıl yürütme neticesinde ortaya çıkan “yardımcıları da şefin belirlemesi” kaidesi önceden var olmayan fakat önceki uygulamalarla uyumlu bir karardır. Bu karar kabilenin geleneği içinde bir yenilenme ya da içtihat anlamına gelir. Fakat geleneği yada kabile örfünü bozmamakta aksine geliştirmektedir.
[3]
Hayatın ihtiyaçlarının artması sadece hukuki işlerdeki çözüm arayışlarını değil; yeni nesillerin topluma kazandırılması, yaşanılan yerin bayındır hale getirilmesi, beslenme imkânlarının kontrolü, olası hücumlarda toplumun korunması ve daha birçok alanda sürekli yenilenme ve gelişmeyi gerektirir. Her yenilenme ve genişleme önceki kurallara göre yapılan içtihatlarla mümkün olur ve kabilenin kültürü kendi içinde sürekli gelişir. Bu gelişme ve elbette şartların gereksinimlerine göre yapılan içtihatlar bir bilgi birikimine zemin hazırlar. Bu bilgi birikimi çeşitli meselelerde belli kurumların doğmasını sağlarlar. Yine ilk örneğimize dönersek, kabile şefi bir yardımcı ile de işin içinden çıkamaz olduklarına ve bir topluluk tayin eder. Bu topluluğun işleyişi ya da birlikte nasıl çalışmaları gerektiğine ilişkin bir nevi mevzuat gerekli olur. Ast-üst ilişkileri, görevler ve sorumluluklar belirlenir. Bu topluluğun çalışacağı mekâna gereksinim duyulur. Onların ihtiyacına göre mekân inşa etme işinde o toplumun yapı ustaları devreye girer. Onlar da kendi bilgilerini, o ana kadar mevcut olmayan bir binanın inşasını mümkün kılacak şekilde geliştirmek için kendi mesleklerinde bir nevi içtihada gitmek zorunda kalırlar. Bu mimaride bilgi birikimini mümkün kılar. Diğer taraftan gelecek nesiller içerisinde topluluğun üstlendiği sorumlulukları üstlenecek kişilerin daha yetkin biçimde ortaya çıkabilmesi için genç kuşakların eğitiminde yeni arayışlara başvurulur. Böylelikle kültürün her noktasında giderek bir gelişme açılma ve kurumlaşma söz konusu olur. Bu açılma süreci temeddün/medeniyetleşme olarak isimlendirilir. Geriye dönüp bakıldığında bir toplumun yönetim, hukuk, sanat, eğitim, iktisat ve daha pek çok kurumuyla verdiği manzaranın bütünü o toplumun medeniyetini bizlere gösterir. Kültür geniş bir çarktır ve medeniyet çarkını döndürür. Medeniyetin kurumları toplumun örf ve adetlerinin üst düzeyde geliştirilmiş, sistematik hale getirilmiş bilgisinin ürünüdür. Başka bir deyişle o medeniyetin kurumlarının bilgisi o toplumun örf ve adetlerinden neşet etmektedir.




