İSLAM'IN AZİZ ŞEHİDİ SEYYİD KUTUB

Seyyid Kutub'u anlamak için birkaç noktanın öne çıktığını düşünüyorum. Seyyid Kutub’u anlayacak düzeyde bir ilmi ve kültürel alt yapı olmadan Seyyid Kutub’un söylediklerini hakkıyla anlamak mümkün değildir. Bu herkes için geçerlidir ama Seyyid Kutub için daha önemlidir. Çünkü Seyyid Kutub ortalamanın altında yada ortalama bir düzeyde ilmi ve kültürel birikime sahip bir insan değildir. Oldukça ileri seviyede ilmi ve kültürel birikime sahiptir. Seyyid Kutub’u bütün eserleri ve çalışmalarıyla, bilhassa kendisinin cahiliye dönemi diye nitelendirdiği dönemindeki eserleri ile cahilliye dönemi sonrası yazdığı eserleri çerçevesinde, değerlendirmek durumundayız. Bir bölümünü benim tercüme ettiğim fakat tercümesinin de son derece zor ve insanı acze düşüren bir düzeyde olduğunu gördüğüm, “Yoldaki İşaretler”den çok daha önemli ve anlaşılması gerektiğini düşündüğüm “İslam Düşüncesi” eserinin önemini vurgulamak isterim. Sadece bu eseri anlamak için bile bir kişi Arapça öğrense buna değerdir. Bu kitap yüz yüze okunarak ve şerh edilerek anlatılabilir, tercüme bu konuda yetersiz kalmaktadır. Seyyid Kutub’un bütün geçmişini hatta değerlerini şemsiye kabilinden toplayan bu eseri ele alıp okumamız Seyyid Kutub’u daha doğru anlamamıza imkan verir.

Fizilal-i Kuran’a gelen bazı ilmi ve fıkhi eleştiriler karşısında Seyyid Kutub eserini yeniden yazmak veya düzeltmek ihtiyacı hissetmiştir ve bunu Yusuf suresine kadar gerçekleştirmiştir. Biz Yusuf suresinden sonrasını da okursak muhtemelen Seyyid Kutub merhumun buralara gelseydi şu noktaları şöyle yazardı diyebileceğimiz bir yaklaşıma dikkatli bir okuma neticesinde ulaşabiliriz.

Seyyid Kutub’u doğru anlamak ve eserlerini doğru nitelendirmek gerekiyor. 80’li yıllarda birileri Seyyid Kutub’un tefsiri için sosyal tefsirdir dedi. Bu çok dar bir niteleme. Eğer Seyiid Kutub’un tefsirini sosyal tefsir veya bir alana hasretmek icab ediyorsa Seyyid Kutub’un tefsirini tevhidi tefsir olarak nitelememiz gerekir. Seyyid Kutub sosyolojiyi bilen bir insandı ancak sosyolojiyi bilmek ayrı bir şeydir sosyolog olmak başka bir şeydir. Metod olarak böyle bir şeyi benimsediğinden asla söz edilemez. Çünkü Seyyid Kutub her şeyi Kur’an ve Sünnet ışığında ele almaya ve değerlendirmeye çalışan biriydi.

Seyyid Kutub baştan beri mütedeyyin bir ailenin çocuğudur, Kur’an hafızıdır, ifade yerindeyse zirve bir edebiyatçıdır. Nobel ödüllü Necip Mahfuz, Taha Hüseyin ve benzerleri ile hiç kıyas edilemez. Seyyid Kutub’un yazdığı nesir onların yazdıklarından daha güçlüdür ve muhteşemdir. Bunları söylerken hiç abartmıyorum. İyi kötü Arapçayı ve Arap edebiyatını bilen biri olarak bütün bunları söylüyorum. Seyyid Kutub eğer Müslüman olmasaydı yalnız Arap dünyası değil bütün dünya onu yere göğe sığdıramayacaktı. O kadar müstesna ve yüksek bir üsluba sahip biridir Seyyid Kutub. Kelimenin ve cümlenin hakkını vererek, lüzumsuz kelime kullanmayarak, en zor ve çetrefilli konuları en mükemmel, en doğru ve en yalın bir şekilde sağa sola çekilmeye imkan vermeyecek bir üslupla yazmıştır eserlerini.

Seyyid Kutub aynı zamanda çağını okuyan bir insandır. Mesela Fizilal’de komünizmin en güçlü olduğu bir dönemde şunları yazmıştır: “Ben inanıyorum ki tarih boyunca görülmemiş bir sapkınlığın davasını ileri sürerek Tanrının inkarı üzerine kurulmuş Sovyet rejimi şu asır nihayete ermeden çökecektir.” Bu bir kehanet değildir. Bu içinde bulunduğu dünyayı ve şartları okuyabilmektir. Bilemiyorum ona çağdaş kaç Müslüman yazar bu kadar erken dönemde, 20-25 yıl öncesi bir dönemde, en güçlü dönemlerini yaşayan Sovyetler Birliği’nin yirminci asır bitmeden çatır çatır çökeceğini söylemiştir?

Ehl-i sünneti tekeline almak isteyen birileri Seyyid Kutub’un ehli sünnet olmadığını iddia ediyor. Ehli sünnet olmanın kriteri nedir? Tasavvufa karşı olmak kişiyi ehl-i sünnet dışı mı yapar? Evet, Seyyid Kutub her türlü bid’ate, dalalete karşı olduğu gibi bid’at, dalalet ve hurafe içeren tasavvufa da karşıdır. Müslüman olup da bid’ate, dalalete ve hurafeye karşı değilim diyecek biri var mıdır? Birileri çıkıp Seyyid Kutup Ehl-i Sünnet değildir diyorsa kusura bakmasınlar kendileri ehli sünnet değildir. Bid’at ve hurafelerine karşı çıktığı için Seyyid Kutup eğer Ehl-i Sünnet olmaktan çıkıyorsa o kimselerin kendileri Ehl-i Sünnet değildir. Bid’at ve hurafenin bizim dinimizle ve akidemizle zerre kadar ilişkisi yoktur. Bir de selefiler içerisindeki aşırıcı bir kısım da Seyyid Kutub’un vahdet-i vücudcu olduğunu söylemiştir. Bunu İhlas suresindeki coşkulu tefsirinden hareketle söylemeye gayret ediyorlar. Seyyid Kutup hiçbir zaman vahdet-i vücudu olmamıştır olamazdı da. Çünkü kitaplarında yeri geldikçe halık ile mahlukun birbirinden farklı oluşunu, özellikle İslam düşüncesi kitabında, üzerinde etraflı bir şekilde dura dura belirtir.

Seyyid Kutub’un cahiliye dönemim dediği eserleri arasında “İslam’da Sosyal Adalet”, “Cihan Sulhu ve İslam”, “İslam ve Kapitalizm Çatışması” yer alır. Seyyid Kutub’un “Edebi Tenkit Usulleri ve Yöntemleri” isimli kitabı belagatta Abdulkadir el Cürcani ile kıyas edilebilecek çapta bir kitaptır. Bu kitap edebi tenkit konusunda çok müstesna bir eserdir. Bir ara bunu tercüme etmeyi düşündüm, ancak edebiyatımın o kitabı tercüme etmeye yetmediğini görerek vazgeçtim. Bu ifadelerim Seyyid Kutub’u yüceltmek değildir. Seyyid Kutup ile alakalı ufak tefek bazı değerlendirmeler ortaya koyarak onu daha doğru anlamanın yollarını ortaya koymaya çalıştım.

Beni dinlediğiniz için teşekkür ederim…

* Bu konuşma 2015 yılında Mazlumder'in düzenlediği Seyyid Kutub panelinde gerçekleştirilmiştir.