GERÇEK İKTİDARIN YOLU
Medeniyet Yöneticisi · 10.09.2024 · 6 dk. okuma · Güncellendi 22.08.2026Hükmetmek, melekler dışındaki her tür canlı varlığın tabiatında var olan bir haslet. Hükmetmek kimi zaman fıtrî bir vecibe, kimi zaman da hırs mahsulü olarak ortaya çıkmakta. Hükûmet, başkaları adına onların bugünü ve geleceği hatta bazen geçmişi hakkında karar verme makamıdır.
Müslümanlar açısından hükûmet veya hükmetme, dünyevî ve uhrevî mesuliyetleri olan bir yük. Evet, her zaman çokça taliplisi olsa da Ömer bin Abdülaziz (r.a.) örneğinde olduğu üzere başkaları hakkında hüküm vermekten dolayısıyla da iktidar olmaktan içtinap edenler de yok değil.
Aile reisi -belki de- hükmetmenin en alt düzeydeki temsili olup bu da kaçınılmaz ilâhî bir mükellefiyettir. Bu mükellefiyette kişi dilediğini yapmaya muktedir olsa bile böyle davranma hakkına sahip değil. Aile fertleri ile istişare etmek, âdil davranmak ve karısını, evlatlarını ve diğer mensupları nefsinin önünde tutmak da bu vecibelerin en başında yer alır.
Hepimiz “çoban” olduğumuza göre güttüğümüz sürüden, idare ettiğimiz müesseseden hesaba çekileceğiz. Burada çoban bir mecaz ise de esasta çobanlık yapan bir kimse bir gün mutlaka o sürüden hesaba çekilecektir ve çobanın bu şuurla hareket etmesi icap eder.
İslâm tarihinde de iktidar çekişmeleri diğer kimliklere mensup insanlarda olduğu üzere çekişmeli ve hatta bazen kanlı geçmiştir. Burada Müslüman olmadan da öte insanın ihtirası ne yazık ki, Anadolu tabiriyle “baş olma sevdası” başların kopmasına sebebiyet vermiştir.
İslâm Tarihinin İlk Siyasi Darbesi
Hz. Ali (k.v.)'nin hilafeti sırasında baş gösteren hâdiseler, Müslümanların ilk iktidar mücadelesi olarak kayda geçse bile halef Müslümanların burada ciddi anlama hatalarına sahip oldukları bir gerçektir. Hz. Ali (k.v.)'nin hilafeti, Hz. Osman (r.a.)'ın şehit edilmesi ile neticelenen İslâm tarihinin ilk siyâsî darbesinden sonra başlamış ve Hz. Ali'nin sadece dört buçuk yıl süren, çoğu fitne ve kargaşalarla devam eden hilafet dönemi genellikle Şia inancının propaganda amaçlı bilgileri ile gölgelendiği için net olarak anlaşılamamaktadır.
Hz. Ali (r.a.)'nin Haricileri bertaraf etmek için verdiği büyük mücadelenin bir neticesi olarak şehid edilmesiyle, iktidar mücadelesi farklı bir hüviyet kazanacaktır. Hilafet-saltanat tartışmaları şüphesiz derin bir meseledir ve bu kısa yazının hacmini katbekat aşar. Ancak bir şehir devletinde bugünkü mânâda seçim yapmak mümkün ise de toprakları binlerce hatta on binlerce km uzağa ulaşmış bir devlette o gün seçim yapmanın imkânsızlığının tartışılmasının âlemi yoktur. Halifeyi halk değil, şûranın/ meclisin, valilerin yâhut da seçkinlerin reyi ile seçmenin güçlük ve sıkıntıları da ortadadır.
İktidar Mücadeleleriyle Kaybedilen Asırlar
Peygamberlerin kurdukları devlet idareleri ve Hülefâ-i Raşidin gibi istisnalar dışında zaten dünya hep liderlik vasıflarına hâiz güçlü şahıs ve onun aile halefleri tarafından idare edile gelmiştir. Kimilerine göre ise ilk saltanat Hz. Muaviye'nin yerine oğlu Yezid'in geçmesi ile değil, Hz. Hasan'ın Hz. Ali'nin yerine halife olmasıyla başlamıştır ve bu nedenle Emevî hanedanı ilk olmakla suçlanamaz.




