EKRAN HEGEMONYASI

Ekran krallığının hâkim olduğu bir dönemde, üçlü ekran hortumuna tutulmuş modern dünyada var olma biçimi “görünür” olmaktır. Bu müzmin marazın sonucu olarak da bir imaj ve estetik krallığı kurulur. Bir şekilde var olmanın peşinde olanlara, sanal var olma biçimleri armağan eder modern dünya. Artık imaj ve mesaj/reklam devrindeyiz. Her gün her saat neredeyse her saniye “Sen her şeyin en iyisine layıksın.” diyen reklam sloganlarıyla karşı karşıyayız. Ekranın büyüsüne kapılanlar imaj devrinin takipçileri olarak “takva” ya karşı duyarsızlaşırlar, ne yazık ki. Düşünelim bir kere; iman, ahlâk duygu/his olmazsa insan ne kadar insan kalırdı? İslâm, Müslüman’a hayata değer kat diyor. Bu noktada yozlaşma ve ifsat ateşine odun taşıyan ekran hâkimiyetine karşı bilinçli olarak gardımızı almamız acilen gereklidir. Tüm yönleriyle kapsamlı bir “ekran” kritiği yapıp ekranın dünya için ne anlam ifade ettiğini bilmemiz gerekiyor. Televizyon, radyo, sinema, tiyatro vb. kitle iletişim araçlarının yüklendiği dil ve mesajının iyi tahlil edilmesi önemli bir zorunluluk. Yazılı ve görsel basının, sosyal medyanın, dizilerin, filmlerin bizi nasıl etkilediğinin farkında olmak zorundayız. Küresel hegemonyanın kültürel emperyalizmi devamlı kılan en etkin silahı olan kitle iletişim araçları hakkında İslâmî bir bakış açısı geliştirerek, Müslüman’ca bir duruş ortaya koymalıyız. Postmodern çağın en önemli silahını en etkin biçimde kullanmalıyız.

Ekran hegemonyası kadın programlarında, dizilerde, yarışma programlarında kullandığı yozlaştırıcı dil ve reklam sloganlarıyla her fırsatta kendisine yeni köleler kazanır. Modern zamanlarda kölelik, gurur ve ayrıcalık payeleriyle, kendini aşmak, önemli olmak, toplumda görünür olmak ve bir yer edinmek olarak tezahür eder. Her şeyin ego ve imaj ekseninde döndüğü bir dünyada “kölelik” insana bahşedilmiş bir payedir, adeta. Bugünün köleleriyle geçmiş zamanların köleleri arasında belirgin bir fark var. Dünün köleleri, köle olduklarını biliyordu. Ama çağdaş köleler, köle olduklarının şuurunda değil, maalesef. Her gün cazip bir etiket köleyi gözde ve görünür kılarak, kibir ve gurur körlüğüyle köleliği körükler.

İşgal ve kuşatılmışlık sadece fiziksel ve coğrafî olarak açıklanamaz. Bugün zihinsel ve psikolojik bir kuşatılmışlık hüküm sürmektedir. Asıl işgal, yaşadığımız yerin bizim yaşam ilkelerimize ters düşmesi, değerlerimize savaş açılması, ilkeli yaşama alanlarımızın daraltılmasıdır. Asıl kuşatılmışlık medya savaşları arasında kalarak kültür emperyalizmini kanıksamaktır. Ekran baskısı karşısında gaflete dalarak, servis edilen/empoze edilen bilgiyi fıtrî filtreye tabi tutmadan şuursuzca kabul etmektir. Silahların işgali bir gün mutlaka biter. Fakat zihinsel işgal fikri donuklaştırır. Kalp/ruh ölür, insan tepkisizleşir. Zihinsel çöküş, eylemlerin yozlaşmasına yol açıyor. Medya hegemonyası ve ekran bağımlılığının bir sonucu olarak ortaya çıkan popüler kültürün etkisiyle gerçekleşen kültürel ve zihinsel kuşatmaya karşı mücadeleyi kesintisiz olarak sürdürmek zorundayız. Eğer bu yönde bir çaba ortaya koymazsak, susuzluğunu seçtiğimiz hakikat medeniyetiyle aramıza engeller koymuş oluruz. Biz Müslümanlar ekran karşısında oyalanırken/uyurken İslâm’ın altı oyuluyor. Kelime ve kavramların içi boşaltılıyor. Müslüman kimliği dört bir yandan saldırıya uğruyor. Çocuklarımız bizim olmaktan çok egemen ekran kültürünün kuklası oluyor.

Modernizmin esas gayesi, çıkarları gereğince insanlığın kontrolünü sağlamak, Batı uygarlığının hegemonyasını kesintisiz kılmak ve seküler ve kapitalist bir dünyaya tüketim köleleri üretmektir. Bu kapsamda insanların duyguları, üçlü ekran egemenliği (tel-tv-bilgisayar) karşısında korumasız bırakılarak yozlaştırılır. Ekran tutkunu nesiller çeşitli şekillerde kontrol altında tutulur. Böylece varlık şuuruna yabancılaşan, sorumluluklarına duyarsızlaşan, bireyselleşen, yalnızlaşan bir insan profili ortaya çıkar. Fıtratın güzelliklerine yabancılaşan bu insan tipi ekran eksenli bir yaşam sürdürür. Çağdaş hurafelerin taşıyıcısı ve servisçisi olan ekran ile göz ve gönül bağı kuranlar devasa bir yanılgı ağının içine düşerler. Asla unutulmamalı ki, insan biyolojik anne babasından çok, içinde yaşadığı kültürün çocuğudur.

Küresel ekranlar, küresel emperyalizmi evlerimizin kalbine, en derinine kadar ulaştırır. Evin hürmetine dil uzatır, mahremiyetine leke sürer. Ekran hegemonyası kadın ve erkeğiyle genç yaşlı ayrımı gözetmeden insanın haysiyetine/izzetine el uzatarak evi işgal etmiştir. Üçlü ekran kuşatması aileyi çok boyutlu etkiler, bozar, mahveder. İfsat ateşini tutuşturarak aileyi felaketlere sürükler. Bu bağlamdaki oyununu öyle sinsice kurar ki, çirkinlikleri illüzyon maharetiyle evlerimizin baş köşesinde sahneler. Bu büyünün etkisiyle akıl donuklaşır, kalp örtülür, gözler kör, kulaklar sağır olur. Böylece medyanın etkisi altında, bir yönüyle sosyal alana açılan evin “yuva” özelliği çeşitli tehlikelerle karşı karşıya kalır.

Teknomedyatik bu çağda, çok boyutlu emperyalizmin en güçlü silahlarından biridir medya. İnsanlığa yöneltilen bu silahın etki alanını daraltmak ve olumsuz etkilerini azaltmak için her Müslüman’a önemli görevler düşmektedir. Bu işgale direnmek ancak medeniyet köklerimize dönmekle mümkündür. İstikbal köklerdedir. İzzetle ayakta kalabilmenin şartı değişim ve yenilenmeyi iyi değerlendirmek gerekiyor. Yoksa kültür emperyalizmini, yanlış bir algıyla “değişim” olarak adlandırabiliriz kolayca.

İslâm, insanı kibir, gurur ve egoizm gibi ahlâkî düşüklük alameti olan durumlardan kuvvetle sakındırır. Müslüman’ı kendini ilgilendirmeyen şeylerden uzak durmaya çağırır. Ya hayır söylemesini ya da susmasını öğütler. Gözünü, dilini, elini, belini haramdan korumasını ister. Nefsin hevâ ve hevesine karşı uyanık olmasını söyler. Vaktin kıymetini bilerek ilahi rızaya uygun olarak planlamasını emreder. Maruf olan her şeyi yaymayı, münker olan her şeyden de sakındırmayı ferdî, ailevî ve toplumsal huzuru tesis etmek için önemli bir mükellefiyet olarak insana verir. İnsanın kelimelere muhatap kılınıp “halife” olarak dünyada bulunması ve emaneti yüklenmesi yozlaşmaya “Dur!” demesini gerekli kılar. Fıtratı bozmayı amaçlayan odaklarla mücadele etmesi, onun birinci görevidir.

“Ey bürünüp sarılan (Rasûlüm)! Kalk ve (insanları) uyar. Sadece Rabbini büyük tanı. Elbiseni tertemiz tut. Kötü şeyleri terk et. Yaptığın iyiliği çok görerek başa kakma. Rabbinin rızasına ermek için sabret.” (Müddessir, 1-7)

“Üç şey helak edicidir: itaat edilen cimrilik, uyulan hevâsât ve kişinin kendini beğenmesi.” (Taberani)

“Rabbimiz! Bize tarafından rahmet ver. Bize şu durumumuzdan bir kurtuluş yolu hazırla!” (Kehf, 10)

Hayriye Bican