DİN-DEVLET İLİŞKİSİ ÜZERİNE

İslâm Devleti ve İslâmî Devlet Kavramları

İslâm devleti veya İslâmî devletin terim olarak farkı oturmuş değildir, bunları ayrı manalarda kullanan kimselerin maksatlarını açıklamaları gerekir. Nispeten oturmuş olan iki terim, İslâm ülkesi devleti ile İslâm veya İslâmî devlettir. Bunlardan birincisi halkının çoğu Müslüman olan, Müslüman nüfusun hâkim bulunduğu devleti ifade etmektedir; böyle bir devletin İslâmî tanımlamasına uyması da uymaması da vaki olmaktadır. İslâm devleti veya İslâmî devletten maksat ise devletin temel referansının İslâm olduğu bir yapıdır. İslâm bugüne kadar bilinen ve uygulanan siyasi sistemlerden birini isim vererek ve tanımlayarak öngörmemiş, emretmemiştir. Ancak bu, her siyasî sistemin İslâm'a uygun düşeceği manasına da gelmez. İslâm'ın ortaya koyduğu, iman edenleri bağladığı esaslar, kurallar, amaçlar siyasi sistemlerin de İslâm'a uygun ve meşru olup olmadıklarını belirlemede yol göstericidir, belirleyicidir. İslâmî siyaset sisteminin ve devletin yapısında, her biri Kur’ân'da defalarca zikredilen ve Kur’âni anlamları da belli olan şu unsurlar vardır: Tevhit, itaat, hilafet, bey'at, şûrâ, emir bi'l-ma'rûf nehiy ani'l-münker, velayet, mülk, hüküm, adalet, ehliyet ve emanet. Bunları ihtiva eden sistemler İslâmî'dir, meşrudur.

***

Saltanat Meşru Değildir

Hz. Davud ve Hz. Süleyman Allah tarafından peygamberliğe layık görülmüş ve zamanı gelince de vahye mazhar olmuş seçkin insanlardır. Bunlar hükümdar olsalar bile ehliyet, emanet, adalet gibi ilkeler zayi olmaz. Başkalarını bunlara kıyas etmek mümkün değildir. Bu sebeple peygamber olmayan şahıslar devletin başına geçerken ümmetin rızasını almak ve onların denetimlerine teslim olmak durumundadırlar. Saltanat bu iki unsuru reddettiği için meşru değildir.

İçtihat

İslâmî düzen kurduklarını ve bu düzenin ana kanunu olmak üzere İslâmî anayasa yaptıklarını iddia eden bazı İslâm ülkelerinin yapıp ettikleri, içtihadın geniş ölçüde rol oynadığı denemelerden ibarettir. İçtihadın isabet etmesi kadar hata etmesi de ihtimal dâhilindedir. İyi niyetli ve ehliyetli kadroların rehberliğinde yapılan tecrübeler hem Müslümanlar hem de insanlık için bir kazançtır. Müslüman olmayanlar, Müslüman olup da içtihatları farklı bulunanlar taassubu bir yana bırakmalı, bu tecrübelerin sağlıklı yapılabilmesi için olumsuz müdahaleler yapmamalı, kendilerine göre hatalı olan yönleri açıklayıp tartışmalıdırlar.

Yeni bağımsızlıklarına kavuşan İslâm ülkelerine her inançtan insanlar ve gruplar akın etmekte, halka ve yöneticilere karşı yoğun bir telkin ve propaganda kampanyası yürütmektedirler. Bunların içinde inanç bakımından samimi olanlar yanında, bu ülkelerden elde edecekleri menfaate göre bir politika takip edenler de vardır. Şaşırmış ve başları dönmüş, kafaları karışmış bulunan bu “İslâmî bilgi ve kültür altyapısı zayıf” Müslümanların sağlıklı bir İslâmî-siyasi yapı oluşturmaları oldukça zor görünüyor. Menfaat ve taassuptan uzak bir İslâmî rehberlik de ortada gözükmüyor. Deneyerek, yanıldığını anlayıp yeniden deneyerek iyi bir sonuca ulaşmalarını diliyorum. Bu arada samimi ve ehliyetli İslâm âlimleri de sorumluluklarını unutmamak durumundadırlar.

Hayreddin Karaman